Ana Sayfa  /  Blog  /  Güvenlik

Veri kaybında ilk bir saat: ne yapmalı, ne yapmamalı

Veri genelde hâlâ oradadır. Asıl kayıp, kurtarma denemeleri sırasında yaşanır.

Bir disk arıza verdiğinde ilk tepki hep aynı: tekrar denemek. Kapat aç, kabloyu değiştir, başka bilgisayara tak, internetten bir kurtarma programı indir. Bu adımların her biri, kurtarılabilir veriyi kalıcı olarak yok edebilir.

Neden ilk saat önemli

Silinen bir dosya diskten hemen gitmez. Dosya sistemi o alanı "boş" işaretler, ama veri üzerine yeni bir şey yazılana kadar orada durur.

Sorun şu: işletim sistemi siz hiçbir şey yapmasanız bile diske yazmaya devam eder. Geçici dosyalar, günlük kayıtları, güncellemeler. Cihaz açık kaldıkça üzerine yazılma ihtimali artar.

Mekanik arızada durum daha ciddidir. Ses çıkaran bir diski çalıştırmak, plaka yüzeyini fiziksel olarak çizebilir. O noktadan sonra yapılabilecek bir şey kalmaz.

Yapmayın

  • Tekrar tekrar açıp kapatmayın. Her deneme mekanik hasarı büyütür.
  • Aynı diske kurtarma yazılımı indirmeyin. İndirdiğiniz program, kurtarmaya çalıştığınız verinin üzerine yazılabilir.
  • Format atmayın, bölüm oluşturmayın.
  • chkdsk / fsck çalıştırmayın. Bu araçlar dosya sistemini onarmaya çalışır; onarırken kurtarılabilir yapıları silebilir.
  • RAID dizisini yeniden oluşturmayın. Rebuild, doğru diskle yapılmazsa veriyi tamamen bitirir.
  • Diski açmayın. Toz, plaka yüzeyi için ölümcüldür.
  • Dondurucuya koymayın. İnternette dolaşan bu tavsiye, yoğuşma nedeniyle durumu kötüleştirir.

Yapın

  • Cihazı kapatın ve öyle bırakın.
  • Hangi dosyaların kritik olduğunu yazın. Kurtarma önceliklendirilebilir.
  • Ne olduğunu adım adım not edin. Ses var mıydı, düştü mü, elektrik kesildi mi, hangi işlemi yaparken oldu.
  • Varsa yedeğinizi kontrol edin — ama yedeğin bulunduğu diske de yazmayın.
  • Konuşun. Beş dakikalık bir görüşme bazen kurtarılabilir ile kurtarılamaz arasındaki farktır.

Kurumsal sistemlerde ek uyarılar

RAID: Bir disk düştüğünde dizi çalışmaya devam eder. Panik edip yedek disk takıp rebuild başlatmak yaygın hatadır. İkinci bir disk zayıfsa rebuild sırasında o da düşer ve dizi tamamen gider. Önce durumu değerlendirin.

Sanal makineler: Açılmayan bir sanal makineyi onarmaya çalışmadan önce disk dosyasının kopyasını alın. Anlık görüntü zincirine müdahale, zinciri kalıcı bozabilir.

Fidye yazılımı: Önce ağdan ayırın. Şifreleme devam ediyorsa siz bunu okurken de sürüyor demektir.

Sonrası

Kurtarma işi bittiğinde asıl soru şu olmalı: bu neden yedekten dönmedi?

Veri kurtarma pahalı ve sonucu belirsizdir. Yedekleme ucuz ve kesindir. Aynı olayı ikinci kez yaşamamak için yedekleme kurgusunu gözden geçirmek, kurtarma faturasından çok daha ucuza gelir.

Belirtiye göre ne yapılmalı?

Her veri kaybı aynı değil. Yanlış müdahale, kurtarılabilir bir durumu kurtarılamaz hale getirebilir.

Disk ses çıkarıyorsa (tıklama, tıkırtı, vınlama):
Mekanik arıza var. Her çalıştırma hasarı artırır. Hemen kapatın, bir daha açmayın. Bu durumda yazılımla yapılabilecek hiçbir şey yok.

Cihaz görünüyor ama dosyalar yok:
Mantıksal sorun olabilir — bölüm tablosu, dosya sistemi. Kurtarma şansı yüksektir ama üzerine yazmamak şartıyla. Cihazı kullanmayı bırakın.

Yanlışlıkla silindi ya da formatlandı:
Klasik diskte şans yüksek. SSD'de TRIM yüzünden zaman kritik — kapatın.

Fidye yazılımı şifrelemesi:
Kurtarma farklı bir konu. Cihazı ağdan ayırın ama kapatmayın; bellekteki bilgi değerli olabilir.

Şifreli disklerde durum

BitLocker, FileVault ya da benzeri bir disk şifrelemesi kullanıyorsanız, kurtarma anahtarı olmadan veri geri getirilemez.

Bu bir yetenek meselesi değil, matematiksel bir sınır. Hiçbir kurtarma firması anahtarsız açamaz.

Bugün kontrol edin:

  • Kurtarma anahtarınız nerede saklanıyor?
  • Kurumsal ortamda etki alanında ya da bulut hesabında yedeklenmiş mi?
  • Yedek anahtarın kopyası cihazın dışında bir yerde mi?

Anahtar sadece o cihazda duruyorsa, cihaz bozulduğunda anahtar da gider.

Kurumsal ortamda kimi bilgilendirmeli?

Veri kaybı yalnızca teknik bir olay değil.

  • Kişisel veri içeriyorsa KVKK açısından değerlendirme gerekir; hukuk danışmanınıza bilgi verin
  • Müşteri verisi etkilendiyse sözleşmesel bildirim yükümlülüğünüz olabilir
  • Fidye yazılımı söz konusuysa olay müdahale süreci başlatılmalı
  • Ekip içinde tek bir kişi süreci yönetsin; herkes ayrı ayrı müdahale ederse durum kötüleşir

Panikle atılan adımlar, kaybın kendisinden büyük zarar verebiliyor.

Kurtarma firması seçerken

  • Ön inceleme ücretsiz mi? Kapsam ve maliyet netleşmeden işlem başlamamalı
  • Sonuç alınamazsa ne oluyor? Ücret politikası baştan yazılı olsun
  • Orijinal diske yazma yapılıyor mu? Doğru yöntem, kopyalar üzerinde çalışmaktır
  • Veri gizliliği nasıl sağlanıyor, sözleşme var mı
  • Süre tahmini verebiliyorlar mı

"%100 garanti" diyen bir teklif gördüyseniz dikkatli olun. Ciddi bir firma inceleme yapmadan garanti vermez.

Biz önce ücretsiz ön inceleme yapar, kapsamı ve maliyeti yazılı bildiririz. Garanti vermeyiz; gerçekçi değerlendirme veririz.

Bu olaydan sonra ne değişmeli?

Kurtarma başarılı olsa bile asıl soru şu: bu veri neden yedeklenmiyordu?

  • Yedekleme var mıydı, çalışıyor muydu?
  • Yedekten geri dönüş en son ne zaman test edildi?
  • Etkilenen sistem yedekleme kapsamında mıydı?
  • Kaç günlük veri kaybı kabul edilebilir? (bu soruya bir sayı verilmeli)

Veri kurtarma her zaman ikinci en iyi seçenektir: pahalıdır, zaman alır ve sonucu garanti değildir. Çalışan bir yedekleme düzeni bunların hiçbirini gerektirmez.

Bu konuda yardıma mı ihtiyacınız var?

Veri kurtarma hizmeti hakkında bilgi alın ya da doğrudan ücretsiz keşif talep edin.

Veri kurtarma hizmeti
Blog

Diğer yazılar

Güvenlik

5651 loglama kimler için zorunlu, nasıl yapılır?

Kafeye, otele, iş yerine misafir Wi-Fi'si koyduysanız bu yazı sizi ilgilendiriyor.

Güvenlik

Fidye yazılımı işletmelere nasıl bulaşıyor?

Üç kapıdan giriyor. Üçünü de kapatmak, en pahalı ürünü almaktan daha etkili.

Donanım

RAID bozuldu: rebuild başlatmadan önce okuyun

En sık yaşanan kayıp, arızanın kendisinden değil, aceleci rebuild'den geliyor.